قلعه طرقرود؛نگهبان خاموش دربلندای نطنز
جمعه ۱۴ آذر ۱۴۰۴ روزنامه عصر اصفهان درباره ما تماس با ما
پایگاه خبری عصر اصفهان
۱۳ آذر
قلعه طرقرود؛ نگهبان خاموش در بلندای نطنز
در دل دامنههای بلند کوه کرکس و در حاشیهی جنوبی شهر نطنز، روستایی قرار گرفته که نامش برای بسیاری از علاقهمندان به طبیعتگردی و تاریخ، غریب نیست، طرقرود. روستایی که با باغهای کهنسال، چشمهسارهای زلال و کوچهپسکوچههایی که هنوز بوی اصالت میدهند، شناخته میشود. اما در میان تمام زیباییهای طبیعی و فرهنگی طرقرود، بنایی وجود دارد که اگرچه شاید کمتر از ابیانه یا مجموعه تاریخی نطنز شهرت داشته باشد، اما از نظر ارزش تاریخی و ظرفیت گردشگری، در زمره گوهرهای پنهان استان اصفهان قرار دارد.
به گزارش پایگاه خبری عصر اصفهان:
نویسنده:مریم رضایی/ قلعه طرقرود روی ارتفاعی مشرف به روستا و در میان رشتهکوههای سنگی نطنز قرار گرفته است. قدمت قلعه طرق رود را به دوره اشکانیان نسبت میدهند ، یعنی چیزی بیشتر از ۲هزار سال پیش. اما آنچه از کالبد فعلی قلعه هویداست؛ معماری دوره های اولیه اسلامی را نشان می دهد.
مصالح بومی، پلان نامنظم، برجهای مراقبت، و دیوارهای بلند و قطور
ساخت قلعه بر روی بلندترین بخش منطقه، انتخابی هوشمندانه و دفاعی بوده است. از بالای برجهای آن هرچند امروز بخشهایی فرو ریخته میتوان تمام روستا، مسیرهای منتهی به دشت و درههای اطراف را زیر نظر داشت. این موقعیت جغرافیایی، امکان هشدار سریع در برابر یورش راهزنان یا لشکرهای مهاجم را فراهم میکرده است، موضوعی که در قرون گذشته برای روستاهای مسیر فلات مرکزی اهمیت بسیار داشته است.
معماری؛ آمیزهای از سادگی و هوشمندی
در معماری قلعه طرقرود، خبری از تزیینات ظریف و آذینبندیهای رایج در کاخها یا خانههای تاریخی نیست. دیوارهای قلعه با سنگهای کوهستانی و ملات گل ساخته شدهاند. همین استفاده از مصالح بومی باعث شده که بنا با محیط طبیعی اطراف خود «یکی» به نظر برسد، گویی بخشی جدا نشده از صخرهای بزرگ است که تنها به آن شکل انسانی دادهاند. بخشهایی از دیوارها ضخامت قابل توجهی دارند که هم در برابر حملات و هم در برابر فرسایش باد و باران مقاومت ایجاد میکرده است.
قلعه دارای چندین برج دیدهبانی بوده که اکنون تنها بقایای برخی از آنها برجاست. شکل استوانهای برجها نشان میدهد که سازندگان اهمیت زیادی برای پوشش ۳۶۰ درجهای محیط قائل بودهاند.
ورودی قلعه، با گذرگاهی باریک و کمی پیچ خورده، کاملاً «دفاعی» طراحی شده است، یعنی مهاجم را مجبور میکرده به آهستگی و با محدودیت حرکت وارد شود، در حالی که نگهبانان از بالا کاملاً بر او مسلط بودهاند.
در داخل قلعه آثار چندین اتاق، انبار و فضاهای خدماتی دیده میشود. بخشهایی از کف قلعه هنوز پوشیده از سنگریزههای کوبیده شده است و نشانههایی از فضاهای زیرزمینی یا آبانبار نیز گزارش شده؛ هرچند هنوز کاوشهای باستانشناسی رسمی در این قلعه انجام نشده تا ساختار دقیق آن مشخص شود.
طرقرود؛ روستایی که قلعه را زنده نگه داشته است
یکی از ویژگیهای قلعه طرقرود، رابطه نزدیک آن با هویت فرهنگی مردم روستاست. در بسیاری از روستاهای ایران، بناهای تاریخی بهتدریج با زندگی روزمره مردم بیگانه میشوند؛ اما در طرقرود، قلعه همچنان بهمثابه نگهبان روستا در ذهن مردم حضور دارد.
سالخوردگان روستا روایتهای جالبی از این قلعه تعریف میکنند
از روزگاری که جوانان برای نگهبانی شبانه به برجها میرفتند، تا زمانی که قلعه محل پناه ساکنان در برابر ناامنیهای مسیر بوده است. برخی حتی معتقدند قلعه، نقش مهمی در شکلگیری بافت اولیه روستا داشته و اولین سکونتهای انسانی در پای همین ارتفاعات شکل گرفته است.
رفتوآمد گردشگران، عکاسان و کوهنوردان نیز در سالهای اخیر به حفظ این بنا کمک کرده است. در فصول بهار و پاییز، مسیر صعود به قلعه از میان باغها و چشمهسارهای طرقرود، یکی از جذابترین پیادهرویهای منطقه محسوب میشود.
چشمانداز؛ جاذبهای که گردشگر را خیره میکند
بسیاری از قلعههای کویری ایران، چشماندازی محدود به بیابان دارند؛ اما قلعه طرقرود به دلیل موقعیت منحصربهفردش، ترکیبی از مناظر کوهستانی و دشتهای باز را پیش روی بازدیدکننده قرار میدهد.
وقتی بر فراز برج جنوبی قلعه بایستید، در شمال، شیب ملایم باغات و خانههای روستایی را میبینید که همچون لکههای سبز و سفید بر دامنه پخش شدهاند. در جنوب، دشت پهناور نطنز گسترده است که تا افق خاکیرنگ کشیده میشود. کمی آنطرفتر خط الرأسهای مواج کرکس با صلابت ایستادهاند؛ گویی دیواری طبیعی میان کوه و کویر.
این چشمانداز، مخصوصاً هنگام غروب، یکی از تجربههای فراموشنشدنی سفر به نطنز است. نور نارنجیِ رو به خاموشی خورشید، بر دیوارهای سنگی قلعه مینشیند و رنگی طلایی به آن میدهد؛ تصویری که چشم هر عکاسی را جادو میکند.
مسیر دسترسی؛ راهی برای پیادهروی و طبیعتگردی
برای رسیدن به قلعه، باید از داخل روستای طرقرود وارد مسیر سنگفرشی شد که بهتدریج ارتفاع میگیرد. این مسیر حدود ۳۰ تا ۴۵ دقیقه زمان میبرد و برای اکثر بازدیدکنندگان قابل پیمایش است.
حفظ و مرمت؛ نیازی که روزبهروز بیشتر احساس میشود
همانند بسیاری از بناهای تاریخی کشور، قلعه طرقرود نیز از خطر فرسایش طبیعی و آسیبدیدگیهای ناشی از زمان در امان نیست. بخشهایی از دیوارها ترک برداشته یا فرو ریخته، و برجهای دیدهبانی نیاز به تقویت و مرمت اساسی دارند.
حفظ این بنا نهتنها یک وظیفه میراثی، بلکه راهی برای جلوگیری از محو شدن بخشی از هویت تاریخی نطنز است.